Referendum
Referendum to forma bezpośredniego sprawowania władzy przez mieszkańców (zob. Art. 4 Konstytucji RP). Może ono dotyczyć rozstrzygnięcia jakichś spraw oraz odwołania urzędnika administracji lokalnej. W Polsce procedura referendum różni się w zależności od tego, czy mówimy o referendum ogólnokrajowym, czy referendum lokalnym (gminnym, powiatowym lub wojewódzkim).
Procedura referendum ogólnokrajowego
Referendum ogólnokrajowe może być zarządzone przez:
- Sejm (uchwałą)
- Prezydenta RP (za zgodą Senatu)
Mieszkaniec nie może samodzielnie go zainicjować, ale może:
- Wziąć udział w głosowaniu – po ogłoszeniu terminu referendum.
- Sprawdzić, czy znajduje się w spisie wyborców w swoim urzędzie gminy (w miejscu zamieszkania).
- Złożyć wniosek o zaświadczenie o prawie do głosowania (jeśli chce głosować w innym miejscu niż miejsce zamieszkania).
- Oddać głos w dniu referendum – osobiście lub przez pełnomocnika (osoby z niepełnosprawnościami lub mające ukończony 60. rok życia).
Procedura referendum lokalnego
Referendum lokalne szczegółowo opisuje ustawa z dnia 11 lipca 2023 (zob. https://isap.sejm.gov.pl/isap.Nsf/download.xsp/WDU20230001317/O/D20231317.pdf). W tym przypadku mieszkaniec ma większą sprawczość i może zainicjować referendum np. w sprawie:
- odwołania wójta, burmistrza lub prezydenta miasta (ważne: na początku i końcu kadencji istnieje okres ochronny, a poprzez referendum lokalne nie można odwołać pojedynczego radnego),
- istotnej dla lokalnej społeczności sprawy.
Krok po kroku dla mieszkańca:
- Zbierz grupę inicjatorów – minimum 5 mieszkańców mających czynne prawo wyborcze (w tej gminie/powiecie/województwie).
- Powołaj komitet referendalny – zgłoś go do właściwej komisji (np. komisarza wyborczego).
- Zbierz podpisy mieszkańców popierających wniosek o referendum:
- liczba podpisów zależy od liczby mieszkańców gminy (np. w gminie do 5000 mieszkańców – 10% uprawnionych do głosowania, w większych gminach proporcjonalnie mniej).
- Złóż wniosek o przeprowadzenie referendum do rady gminy/powiatu/województwa.
- Rada podejmuje uchwałę – jeśli spełniono wymogi formalne, referendum jest zarządzane.
- Weź udział w kampanii referendalnej (możesz agitować za swoim stanowiskiem lub przeciw).
- Zagłosuj.
Ważne: referendum lokalne jest ważne, jeśli:
- wzięło w nim udział co najmniej 30% uprawnionych (przy odwołaniu organu wykonawczego, np. burmistrza, jest to aż ⅗ liczby osób biorących udział w wyborze odwoływanego organu)
- ponad 50% – w przypadku referendum tematycznego,
- lub co najmniej ⅔ ważnych głosów – w przypadku samoopodatkowania.
O rozpisaniu referendum może zdecydować rada gminy lub 10% mieszkańców gminy poprzez złożenie podpisu popierającego wniosek.
Jak głosować?
- Przyjść do swojego lokalu wyborczego w dniu referendum (7:00–21:00).
- Pokazać dokument tożsamości.
- Otrzymać kartę do głosowania.
- Zaznaczyć X w kratce przy „TAK” lub „NIE” przy każdym pytaniu.
- Wrzucić kartę do urny.
Wzór wniosku możesz również pobrać ze strony internetowej lub bezpośrednio w urzędzie miasta, np. urzędzie dzielnicy. Sprawdź, jak to działa w miejscu Twojego zamieszkania.
Ważne:
- Każdy podpis musi być czytelny.
- Dane muszą być kompletne.
- Osoba podpisująca musi być mieszkańcem gminy i mieć czynne prawo wyborcze.
Instrukcja zbierania podpisów:
- Powołaj komitet referendalny (min. 5 osób), zgłoś go do komisarza wyborczego.
- Przygotuj odpowiednie listy z miejscem na podpisy.
- Osoby zbierające podpisy powinny mieć przy sobie dokument tożsamości.
- Nie wolno zmuszać ani wprowadzać w błąd – zbieranie podpisów musi być dobrowolne i świadome.
- Podpisy zbieraj tylko od mieszkańców gminy, którzy ukończyli 18 lat i mają czynne prawo wyborcze.
- Zebrane listy przekaż komitetowi, a ten załącza je do wniosku.
- Wniosek wraz z podpisami złóż w biurze rady gminy.
Referenda lokalne, ze względu na “zaporowe” wymogi, udają się tylko w kilku przypadkach na sto, a do ich zainicjowania konieczne są zasoby mobilizujące dużą część mieszkańców. Referendum lokalne jest skutecznym narzędziem w kontekście wydarzeń mających duże oddziaływanie społeczne, jednak w innych przypadkach trudno jest oddolnym ruchom miejskim osiągnąć powodzenie tą drogą. W 2023 roku procedowany był projekt zmiany ustawy liberalizujący kryteria ważności referendum, jednak nie doczekał się zakończenia ścieżki legislacyjnej.
Podyskutuj z nami na ten temat:
