To novum wprowadzone nowelizacją USG w 2018 r. Jest to prawo mieszkańców gminy, powiatu lub województwa do zgłaszania własnych projektów uchwał do organu stanowiącego (rady gminy, rady powiatu, sejmiku województwa). Dzięki inicjatywie uchwałodawczej mieszkańcy mogą realnie wpływać na treść lokalnych przepisów przedstawiając radzie propozycje legislacyjne, jednak nie jest ono zobowiązujące do przyjęcia projektu.
To uregulowanie cieszy się słabym zainteresowaniem: podobnie jak w przypadku referendum, są ustalone ścisłe wymagania. Aby złożyć projekt inicjatywy uchwałodawczej, należy zebrać niemało podpisów poparcia pozostałych mieszkańców:
- w gminie do 5 000 mieszkańców – co najmniej 100,
- w gminie do 20 000 mieszkańców – co najmniej 200,
- w gminach większych – co najmniej 300.
W przypadku tego narzędzia łatwiej jest skorzystać z pośrednictwa radnych. Wiele zależy od uregulowań zawartych w statucie gminy: są miasta, w których inicjatywę uchwałodawczą przyznano każdemu pojedynczemu radnemu, a są takie, w których wymagane jest poparcie klubu radnych lub grupy np. 5 radnych. Niemal zawsze takie prawo przysługuje przewodniczącemu. Są wyjątki, dlatego sprawdź w statucie gminy, jak wygląda to w Twoim miejscu zamieszkania.
Uwaga: inicjatywa uchwałodawcza nie może dotyczyć sporządzenia projektu uchwały: budżetowej, o prowizorium budżetowym oraz o zmianie uchwały budżetowej – to może tylko i wyłącznie wójt/burmistrz/prezydent.
Krok po kroku dla mieszkańca:
1. Sprawdź przepisy lokalne
- Każda jednostka samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) powinna mieć w statucie określone zasady: tworzenia inicjatywy uchwałodawczej mieszkańców, tworzenia komitetów inicjatyw uchwałodawczych, promocji obywatelskich inicjatyw uchwałodawczych oraz formalne wymogi, jakim muszą odpowiadać składane wymogi. Wskazówka: sprawdź informacje w BiP Twojego samorządu.
- Statut określa m.in. minimalną liczbę podpisów, wzory dokumentów i terminy.
2. Przygotowanie projekt uchwały
- Projekt musi być napisany w sposób zgodny z zasadami techniki prawodawczej.
- Powinien zawierać tytuł, podstawę prawną, treść uchwały oraz ewentualne uzasadnienie.
3. Przygotuj druki kart do zbierania podpisów i zadbaj o ochronę danych osobowych.
4. Zbierz podpisy poparcia
- Liczba wymaganych podpisów zależy od wielkości jednostki i zapisów w statucie (np. w gminach często 100–300 podpisów). Wskazówka: zawsze zbieraj podpisy z górką min. 20% – im większa, tym lepsza.
- Podpisy można zbierać tylko od osób posiadających prawo do głosowania w Twojej gminie/mieście.
- Podpisy muszą zawierać: imię, nazwisko, adres zamieszkania, numer PESEL oraz własnoręczny podpis.
5. Złóż projekt do urzędu
- Projekt wraz z podpisami należy złożyć w biurze rady lub innym wskazanym miejscu.
6. Rozpatrzenie przez radę
- Projekt powinien być wprowadzony do porządku obrad najbliższej sesji.
- Rada może uchwałę przyjąć, odrzucić lub przekazać do komisji.
Na jakie tematy można składać projekty?
- lokalne regulaminy (np. regulamin utrzymania czystości)
- zasady korzystania z obiektów gminnych (parki, hale sportowe itp.)
- zmiany nazw ulic lub placów
- programy ochrony środowiska, zdrowia, polityki społecznej
- opłaty lokalne (np. za śmieci, za psa)
- kwestie organizacyjne dotyczące rad osiedli, jednostek pomocniczych itp.
Uwaga: nie wszystkie sprawy mogą być przedmiotem inicjatywy! Np. decyzje indywidualne, podatki ustalane ustawowo lub kwestie wymagające innych procedur nie mogą być zmieniane w ten sposób.
Co warto wiedzieć na początek?
- warto się skonsultować – najlepiej z radnymi, urzędnikami lub organizacjami wspierającymi mieszkańców.
- projekt powinien być dobrze przygotowany – jasny, czytelny i spełniający wymogi formalne.
- zbierz grupę ludzi, z którymi masz wspólny cel – żeby szybciej zebrać podpisy i promować inicjatywę.
Dokumenty do pobrania:
Podyskutuj z nami na ten temat:
