Budżet obywatelski (BO) to część budżetu miasta, gminy lub dzielnicy, o której przeznaczeniu bezpośrednio decydują mieszkańcy. Jest to narzędzie partycypacji społecznej: mieszkańcy zgłaszają własne projekty i głosują, które z nich mają być zrealizowane. BO jest obowiązkowy od 2018 roku w miastach na prawach powiatu (np. Warszawa, Kraków, Gdańsk). Muszą one realizować BO w tradycyjnej, zapisanej w ustawie formie w wysokości minimum 0,5% budżetu, co w niektórych przypadkach oznacza regres w stosunku do wypracowanych rozwiązań.
Na świecie ta instytucja funkcjonuje od 1989 roku, podczas gdy w Polsce jest ona stosunkowo młoda – powstała w 2011 roku w Sopocie, a do tego czasu pomysły mieszkańców były realizowane na podstawie zapisu w USG o konsultacjach. Powstało w tym czasie wiele nowatorskich rozwiązań, które opierały się na doświadczeniach zebranych w ciągu poprzednich lat.
Podstawowy problem jaki dał o sobie znać podczas procedury BO, to plebiscytowy i antagonizujący mieszkańców charakter głosowania. W kilku miastach podjęto próby wprowadzenia do procedury elementów deliberacji, które polegają na spotkaniach mieszkańców i dyskusji zmierzającej do łączenia lub modyfikowania projektów. Warto zapoznać się z przykładami rozwiązań z Gorzowa Wielkopolskiego i Dąbrowy Górniczej.
Sprawdź, jak realizację BO określa uchwała w Twoim miejscu zamieszkania.
Jak zgłosić projekt do budżetu obywatelskiego?
Poniżej znajduje się typowy schemat, jednak pamiętaj, że procedura może się różnić w zależności od miasta lub gminy.
Krok po kroku dla mieszkańca:
- Sprawdź zasady budżetu obywatelskiego w Twojej gminie/mieście – znajdziesz je na stronie urzędu lub w uchwale o budżecie obywatelskim.
- Wymyśl projekt – np. budowa siłowni plenerowej, organizacja pikniku sąsiedzkiego, montaż ławek na skwerze itp.
- Wypełnij formularz zgłoszeniowy – trzeba podać:
- nazwę i opis projektu,
- szacunkowy koszt,
- lokalizację,
- uzasadnienie.
- Zbierz podpisy mieszkańców popierających projekt – wymagana liczba podpisów zależy od miasta/gminy (np. 10 lub 20 osób).
- Złóż wniosek w urzędzie lub przez internet (jeśli system umożliwia).
- Czekaj na weryfikację projektu przez urząd – sprawdzą czy jest możliwy do realizacji, zgodny z przepisami i budżetem.
- Promuj swój projekt podczas głosowania – zachęć sąsiadów do oddania głosu.
- Głosuj i śledź wyniki – projekty z największą liczbą głosów trafiają do realizacji.
Warto zwrócić uwagę na to, aby:
- kryteria weryfikacji projektów przez urząd ograniczały się jedynie do zgodności z prawem i poprawności wyceny, a nie zawierały np. oceny celowości,
- istniała możliwość wsparcia zgłaszających projekty w kwestii rozwiązań inżynierskich i wyceny,
- cały proces poddany był społecznemu nadzorowi przez zespół z udziałem “zwykłych” mieszkańców (ewentualnie NGO).
Procedura powinna zawierać także elementy deliberacyjne, np. spotkanie mieszkańców i autorów pomysłów w celu znalezienia synergii, połączenia projektów lub wyeliminowania zbyt podobnych, by nie odbierały sobie nawzajem głosów.
Podyskutuj z nami na ten temat:
